Web sitemizdeki katalog ve teknik detay bilgilerini görebilmeniz için aşağıdaki yazılımı kullanmalısınız.
 |
Büyük şehirlerde yaşayanların büyük çoğunluğu çevresel gürültüden fazlasıyla etkilenmektedir. Şehirlerdeki çevresel gürültü kirliliğinin artış hızı etkileyicidir. Günümüzde çevresel gürültü en zararlı ve rahatsız edici çevresel faktörlerden birisidir. 21. yüzyılın eşiğinde çevresel gürültü kirliliği probleminin değerlendirildiği Avrupa Komisyonu Raporunda belirtildiği gibi, Avrupa nüfusunun yaklaşık %20`si (yaklaşık 80 milyon insan) kara bölge olarak tanımlanan, çevresel gürültü düzeyi 65 dBA'dan fazla olan bölgede yaşamaktadır. Yaklaşık olarak 170 milyon insan ise gürültü seviyesinin 55 dBA'yı aştığı gri bölge olarak tanımlanan alanda yaşamaktadır. Avrupa nüfusunun % 65'inden fazlası aşırı gürültüden etkilenmektedir. Ortalama bir şehir için, gürültü kirliliğinin, yaklaşık olarak %75'i otomobiller, %10'u demiryolu ulaşım araçları, %5'i uçak gürültüsü, %10'u endüstriyel fabrikalar ve inşaat işlerinden kaynaklanmaktadır. Farklı bölge ve şehirler için bu değerler küçük sınırlar içinde değişebilir. Hava ile yayılan gürültülerde kontrol genelde yalıtım (izolasyon), maskeleme veya öteleme teknikleri ile giderilebilir. Gürültünün iletildiği yol (noise path) değiştirilerek gürültünün daha az rahatsız edici seviyelere çekilmesi mümkündür. Bir gürültü probleminin çözümü için aşağıdaki yöntemler esas alınabilir, a. gürültü, kaynağında kontrol edilebilir, b. gürültü, iletim yolunda kontrol edilebilir, c. algılayıcıyı gürültüden koruyucu tedbirler alınabilir. Kaynakta gürültü azaltmanın maliyeti ürünün tüm maliyetinden daha pahalı olabilmektedir. Bu nedenle, kaynakta gürültü kontrol çalışmaları belirli sınırlar çerçevesinde yapılır. Gürültü perdelerinin maliyeti daha düşüktür. Bu nedenle makul fiyata gürültüyü azaltan gürültü perdeleri çevresel gürültü kontrol aracı olarak günümüzde oldukça popülerdir.
Ses: Titreşen cisimlerin elastik ortamda oluşturduğu basınç değişimlerine kulağın verdiği tepkidir.Sesin doğuşu ve yayılması, ortamdaki parçacıkların titreşimi ve bu titreşimlerin komşu parçacıklara iletilmesiyle olur. Gürültü: İstenmeyen ve rahatsızlık hissi uyandıran seslere gürültü denir. Ses nesnel bir kavramdır. Ölçülebilir ve varlığı kişiye göre değişmez. Gürültü ise öznel bir kavramdır. Bir sesin gürültü olarak nitelenip nitelenmemesi kişilere bağlı olarak değişebilir. Bir çok gürültü tipi kuşkuya yer vermeksizin herkes tarafından gürültü olarak kabul edileceği açıktır. Gürültünün İnsan Sağlığına Olan Etkileri ; Gürültünün insan sağlığına olan etkileri birkaç ana başlıkta toplanabilir.
Gürültünün Sınıflandırılması ; Gürültü değişik açılardan sınıflandırabilir. Gürültüyü Frekans spektrumu ve Ses düzeyinin zamanla değişimi olmak üzere 2 grupta toplayabiliriz; a) Frekans spektrumuna Geniş bant spektrumu Dar bant spektrumu b) Ses düzeyinin zamanla değişimi Kararlı gürültü Kararsız gürültü Mesleki Sağlık ve Güvenlik Yasası ( anlaşması ) OSHA ya göre değişik düzeydeki Sürekli Gürültülerin Etkisi Altında Kalınabilecek Süreler
SESLE İLGİLİ BAZI TANIMLAR Frekans( f): Bir saniyede ki devir sayısına frekans denir. Birimi Hertz’ dir.İnsan kulağının işitebileceği frekans aralığı 16-16000Hz dir. Kulağın en duyarlı olduğu frekans 3000 Hz ‘dir. Normal bir konuşma 200-10000Hz aralığını kapsar. Konuşmanın anlaşılabilir olması için 1000-2500Hz aralığındaki frekanslar yeterlidir. Oktav Bandı: Ses analizlerinde incelenecek frekans aralıklarına oktav bandı denir. Ses ve gürültü analizinde, oktav bantları ve 1/n oktav bantları ( n=2,3,10,12 vb.) kullanılarak standartlaşmaya gidilmiştir. Pratikte genellikle 1/3 ve 1/12 oktav analizi yapılmaktadır. Bu analizler için bir oktav aralık sırasıyla 3 ‘e yada 12’ye bölünmektedir. 63-250 Hz arası frekanslar- düşük frekans 500-1000 Hz arası frekanslar- orta frekans 2000-8000 Hz arası frekanslar- yüksek frekans olarak adlandırılır. Dalga Boyu: İki komşu dalga arasındaki mesafeye dalga boyu denir. Birimi metredir. C=f*λ C: dalga hızı f: frekans λ: Dalga boyu
Sesin Hızı (c) : Sesin çeşitli ortamlarda yayılma hızları aşağıda verilmiştir.
Çizelgeden de görüldüğü gibi sesin katılar içerisinde yayılma hızları, havadaki hızına oranla çok yüksektir. Sesin havadaki hızı sıcaklık, basınç ve neme bağlı olarak az da olsa değişir. Ses Gücü Düzeyi: Bir ses kaynağının yaydığı ses enerjisinin gücüne ses gücü , bu gücün düzeyine ise ses gücü düzeyi (Lw) adı verilir. Ses gücü W olan bir kaynağın ses gücü düzeyi Lw,
W: Kaynağın ses gücü düzeyi Wo: Uluslar arası referans güç değeri olarak 10-12 W dır.
Ses Basıncı Düzeyi: Ses, kulak zarıyla temasta bulunan havanın basıncının değişmesiyle algılandığından, bir ses kaynağının ses gücünden daha çok, belli bir noktada yarattığı ses basıncı değişimi önemlidir. Ses basıncı düzeyi Lp,
P:
Ses basıncı karelerinin ortalamasının karekökü değeri, efektif değeri
yada karesel ortalamasının karekökü. Desibellerde Toplama İşlemi : Ses basınç düzeyleri Lpi (i=1,2,…n) olan n ayrı ses dalgasının toplam ses basıncı düzeyi Lpi’ lerin aritmetik toplamıyla bulunmaz. Toplam ses basıncı düzeyi;
Aynı şekilde toplam ses gücü düzeyi de
Örnek: iki ayrı makinenin ayrı ayrı çalıştıklarında bir noktada yarattıkları ses basıncı düzeyleri 80 dB ve 83 dB’dir. Her iki makine birden çalışırsa aynı noktaki ses basıncı düzeyleri ne olur? Çözüm:
Desibellerde Çıkarma İşlemi : Desibellerle çıkarma işlemi ölçülen ses basıncı düzeyinden (Lpt), çevre gürültüsünün yarattığı ses basıncı (Lpa) çıkarılarak belli bir kaynağın yarattığı ses basınç düzeyi (Lpb) yi bulmak gerektiğinde yada benzeri durumlarda kullanılır.
Benzer eşitlik ses gücü düzeyini bulmakta da kullanılır.
Desibellerde Ortalama
Alma : Aynı noktada birden fazla ölçümün farklı olması durumunda
ortalama değeri bulmak isteyebiliriz.Yada değişik noktalarda yapılan
ölçümlerden yararlanarak ortalama ses basıncı düzeyi
formülü ile bulunur. Benzer eşitlik ortalama ses gücü düzeyini bulmakta da kullanılır. Örnek: Bir noktada ölçülen ses basıncı değerleri 80 dB , 86 dB, 85 dB ve 88 dB olduğuna göre ortalama ses basıncı değerini bulunuz. Çözüm:
Sesin Yansıması : Bir sınır elemanından yansıyan ses enerjisinin bir oda çeperlerine, örneğin duvarlara çarpan ses dalgalarının bir kısmı yansır, bir kısmı yutulur yada iletilir. Hacim içindeki bir dinleyici ilk önce ses kaynağından direkt sesi duyacak sonra, direkt ve yansımış ses yolları arasındaki uzunluk farkına dayanan bir zaman aralığından sonra yansımış sesi duyacaktır. Sesin Yutulması : Ses dalgasının, bir engele ya da bir hacmin yüzeylerinden birine çarptığında enerjisinin bir kısmı yutulur. Yumuşak ve gözenekli malzemeler hatta insanlar, çevrelerini saran ve kendilerine çarpan ses dalgalarından önemli bir kısmının yutulmasına neden olur. Sesin bir malzeme içinden geçerken yada bir yüzeye çarptığı zaman ses enerjisinin bir başka forma girmesi (çoğunlukla ısı enerjisi) sesin yutuculuğu olarak adlandırılır. Ses yutucu malzemeler başta çınlama sürelerinin kontrolü olmak üzere hacimlerde gürültü azaltımı ve eko kontrolünde kullanılır. Sesin Yayılması: Yayılma ses dalgalarının yüzeyden rastgele dağılımı ve saçılmasıdır. Yüzey boyutu sesin dalga boyuna eşit olduğu zaman meydana gelir. Eğer bir oditoryumun her yerinde ses basıncı eşit ise, ses dalgalarının tüm yönlere hareket ettiği ve ses alanın homojen olduğu yani hacimde sesin yayılmasının hakim olduğu söylenebilir. Çınlama Süresi:. Hacim içinde faaliyette olan bir ses kaynağının susmasından itibaren ses basınç seviyesinin 60 dB azalması için geçen süreye çınlama süresi denir. Çok uzun çınlama süresi konuşmayı daha az anlaşılır, müziği ahenksiz kılar. Kısa bir çınlama süresi ise konuşmayı boğar, müzik sesini zayıf ve kesik kılar. Çınlama süresi odanın hacmine ve toplam yutuculuğuna bağlıdır. Eko:.Bütünü ayrı işitildikten sonra çok yüksek ve çok uzun gelen orijinal sesin tekrarıdır. Arka duvar ses yayıcı veya ses emici yapıldığı takdirde eko meydana gelmez. Arka duvardan başka diğer duvarlarda eko yapabilir.
Gürültü Kontrolü : Kişileri gürültüden korunmak için alınabilecek önlemlerin tümüne gürültü kontrolü denir. Gürültü kontrolü genel de 3 şekilde sağlanabilir. 1. Gürültüyü kaynağında azaltmak 2. Gürültüyü yayılma alanında azaltmak. (Kaynakla alıcı arasındaki yolda) 3. Gürültünün algılandığı noktada (alıcıda) önlemler almak. Temel kural, olanak varsa gürültünün kaynakta azaltılmasıdır. Böylece , kaynağın gürültüsünden tüm çevre korunmuş olur. İkinci olarak, genellikle gürültünün yayılma alanında azaltılması düşünülmelidir. Her iki yolunda yarar sağlayamadığı yada yeterince etkili olmadığı ( ekonomik olmadığı) durumlarda, gürültü algılandığı noktada (alıcıda) azaltılmalıdır. Kaynakta, yayılma alanında ve gürültünün algılandığı yerde gürültü kontrollerinin ne gibi yöntemlerle sağlanacağı kısaca aşağıda verilir; A. Kaynakta gürültü kontrolü sağlamanın başlıca yolları şunlardır: 1. Kaynağın yaydığı ses enerjisini azaltmak. 2. Kaynak ile sesi yayan yüzey arasında yalıtım sağlamak. 3. Yüzeyi ses yaymasını azaltmak. Bunları sağlayabilmek için uygulanabilecek bazı yöntemler şunlardır.
B. Yayılma alanında gürültüyü kontrol etmenin başlıca yolları şunlardır:
C. Gürültünün algılandığı yerde kontrolü ise; gürültüden etkilenen kişi veya kişileri, yada ses yalıtımı sağlanmış bölgelere alarak yada kulak koruyucuları kullandırarak gürültüden korunmayı içerir.Bu yöntemle gürültü azaltılmamakta, fakat kişiler gürültüden korunmaktadır.
Uygulama Alanları
Uygulama örneklerimizden bazıları aşağıda görülmektedir.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
